در بین انواع سیستم های تهویه مطبوع، داکت اسپلیت با قابلیت تامین سرمایش و هم چنین گرمایش در صورت نصب کویل آبگرم روی یونیت آن، توانسته جایگاه ویژه‌ای در معماری مدرن خانه ها و صنعت تأسیسات پیدا کند. اما استفاده بهینه از این دستگاه، فراتر از روشن و خاموش کردن ساده‌ آن است و نیاز به شناخت دقیق ساختار داخلی آن دارد.

بسیاری از کاربران با شروع فصل سرما و تغییر عملکرد دستگاه از سیکل تبرید به گردش آب گرم، با ابهامات فنی مواجه می‌شوند. برای مثال، بدون شناخت نحوه گردش سیال در یونیت داخلی، نمی‌توان به درستی درک کرد که دلیل افت گرما چیست یا دقیقا هواگیری کویل آب گرم داکت اسپلیت چگونه انجام میشود.

بنابراین، لازم است که با نحوه کار و عملکرد سیستم سرمایش و گرمایش داکت اسپلیت آشنا شوید.

بررسی اجزای تشکیل ‌دهنده داکت اسپلیت

داکت اسپلیت از دو بخش اصلی تشکیل شده که توسط لوله ‌های مسی به یکدیگر متصل می‌شوند.

1. یونیت خارجی یا کندانسور (Condenser): این بخش در فضای بیرون ساختمان (مانند بام یا بالکن) نصب می‌شود و وظیفه اصلی آن تولید سرما یا گرما (در مدل ‌های هیت پمپ) و انتقال مبرد است. کمپرسور، که قلب سیستم محسوب می‌شود، در این بخش قرار دارد.
2. یونیت داخلی (Evaporator/Havasaz): این بخش معمولاً در زیر سقف کاذب (داخل واحد) نصب می‌شود. وظیفه آن دریافت مبرد یا آب گرم، تبادل حرارت با هوا و توزیع آن از طریق کانال‌ کشی به اتاق ‌ها است.

عملکرد سیستم سرمایش داکت اسپلیت به چه صورت است؟

سیستم سرمایش داکت اسپلیت دقیقاً مشابه کولرهای گازی و بر مبنای سیکل تبرید تراکمی عمل می‌کند. این فرآیند یک چرخه بسته است که در آن گاز مبرد (Refrigerant) با تغییر فاز پی ‌در پی، گرمای محیط داخلی را جذب و به فضای بیرون دفع می‌کند.

این مکانیزم را می‌توان در ۵ مرحله اصلی تشریح کرد:

１.  فعال‌ سازی و تراکم گاز (نقش کمپرسور)

با تشخیص ترموستات مبنی بر بالا بودن دمای محیط، برد الکترونیکی فرمان روشن شدن کمپرسور (در یونیت خارجی) را صادر می‌کند. مبرد که در حالت گازی قرار دارد، وارد کمپرسور شده و تحت فشار بسیار بالا متراکم می‌شود. در نتیجه این فشار، دمای گاز به شدت افزایش یافته و این اولین مرحله در نحوه کارکرد سیستم سرمایش داکت اسپلیت است.

２.  تقطیر در کندانسور (دفع گرما)

گاز داغ و پرفشار وارد کویل‌ های کندانسور (شبکه لوله‌های مسی در یونیت خارجی) می‌شود. فنِ کندانسور با عبور دادن هوای آزاد از روی این لوله ‌ها، دمای مبرد را کاهش می‌دهد. در طی این فرآیند، مبرد گرمای خود را به محیط بیرون می‌دهد و از فاز «گاز» به فاز «مایع» تبدیل می‌شود (عمل تقطیر).

３.  افت فشار و کاهش دما (شیر انبساط)

در ادامه عملکرد سیستم سرمایش داکت اسپلیت، مایع مبرد خروجی از کندانسور، همچنان فشار بالایی دارد. این مایع وارد قطعه‌ای به نام لوله مویی یا شیر انبساط (Expansion Valve) می‌شود. در این مرحله، فشار مبرد به صورت ناگهانی کاهش می‌یابد که منجر به افت شدید دما و سرد شدن آن می‌شود. اکنون مبرد آماده جذب گرماست.

４.  تبخیر و تولید سرما (اواپراتور)

مبردِ مایع که اکنون بسیار سرد است، از طریق لوله‌ های مسی عایق‌کاری شده به سمت یونیت داخلی داکت اسپلیت (هواساز) هدایت می‌شود و وارد کویل ‌های اواپراتور می‌شود. در این مرحله، فنِ سانتریفیوژ (بلوور) یونیت داخلی، هوای گرم اتاق را مکش کرده و از لا به ‌لای فین ‌های سرد اواپراتور عبور می‌دهد. طبق اصول ترمودینامیک، گرما از هوای اتاق به مبردِ سرد منتقل می‌شود. در نتیجه هوای اتاق خنک شده و رطوبت آن نیز (به صورت قطرات آب روی کویل) گرفته می‌شود. مبرد نیز با جذب این گرما، دوباره می‌جوشد و به گاز تبدیل می‌شود.

５.  توزیع هوای مطبوع

برای ارائه عملکرد درست سیستم سرمایش داکت اسپلیت، در مرحله بعد هوای خنک ‌شده پس از عبور از فیلترهای تصفیه، با فشار مناسب وارد سیستم کانال ‌کشی شده و از طریق دریچه ‌ها به صورت یکنواخت در تمامی اتاق‌ ها و فضاهای ساختمان توزیع می‌شود. گاز مبرد نیز برای شروع مجدد چرخه، دوباره به کمپرسور بازمی‌گردد.

عملکرد سیستم گرمایش داکت اسپلیت چگونه است؟

بخش گرمایش جایی است که داکت اسپلیت انعطاف ‌پذیری خود را نشان می‌دهد. برای گرمایش، این دستگاه می‌تواند از دو روش استفاده کند که در حال حاضر در کشور ما روش دوم (کویل آب گرم) بسیار رایج ‌تر است.

روش اول: هیت پمپ  (Heat Pump)

در این روش، عملکرد سیکل تبرید معکوس می‌شود. یعنی جای اواپراتور و کندانسور عوض شده و دستگاه با مصرف برق، گرما تولید می‌کند. در برخی مدل ‌ها، به ‌جای کویل آبگرم از هیت پمپ استفاده می‌شود. این سیستم گرما را از هوای بیرون می‌گیرد و به داخل منتقل می‌کند. شاید عجیب به ‌نظر برسد، اما حتی هوای سرد هم انرژی حرارتی دارد.

هیت پمپ‌ ها بیشتر در مناطق با زمستان ‌های معتدل کاربرد دارند. مزیت اصلی آنها حذف پکیج یا موتورخانه است، اما در دماهای خیلی پایین راندمانشان کاهش پیدا می‌کند. با توجه به هزینه بالای برق و فشار به کمپرسور در زمستان، استفاده از این حالت در ایران مقرون ‌به ‌صرفه نیست.

روش دوم: کویل آبگرم  (Hot Water Coil)

این روش محبوب‌ترین شیوه گرمایش در ایران است که مصرف برق را به حداقل می‌رساند. مکانیزم آن به شرح زیر است:

• تامین آب گرم مورد نیاز از طریق پکیج دیواری یا موتورخانه مرکزی
• گردش آب در کویل نصب شده در یونیت داخلی
• تبادل حرارت و عبور هوا را از روی کویل ‌های حاوی آب داغ توسط فنِ یونیت داخلی
• پخش و توزیع هوای گرم شده از طریق کانال ‌کشی در محیط

داکت اسپلیت در این حالت مثل یک بخاری مرکزی هوشمند عمل می‌کند که بدون اشغال فضا، گرما را به ‌طور یکنواخت پخش می‌کند و مصرف برق آن تنها محدود به گردش فن می‌شود. این روش چند مزیت مهم دارد: گرمایش کاملاً طبیعی و ملایم است، درست شبیه شوفاژ، بنابراین برای مناطق سردسیر بسیار ایده‌آل است. ضمن اینکه مصرف برق در زمستان پایین می‌آید چون گرمایش با آب انجام می‌شود.

نقش اینورتر (Inverter) در عملکرد داکت اسپلیت چیست؟

در نسل ‌های جدید داکت اسپلیت، تکنولوژی اینورتر نقش کلیدی در نحوه عملکرد کمپرسور دارد. در مدل ‌های معمولی، کمپرسور برای تنظیم دما مدام روشن و خاموش می‌شود که این امر شوک الکتریکی و نوسان دمایی ایجاد می‌کند.

اما در مدل‌ های اینورتر، برد الکترونیکی دور موتور کمپرسور را متناسب با نیاز محیط کم یا زیاد می‌کند (بدون خاموش شدن کامل). این فرآیند باعث می‌شود عملکرد سرمایش بسیار نرم‌تر، کم‌ صداتر و با مصرف انرژی کمتری انجام شود.

جمع ‌بندی

شناخت نحوه عملکرد سیستم سرمایش و گرمایش داکت اسپلیت به کاربران کمک می‌کند تا انتظارات واقع‌ بینانه ‌ای از دستگاه خود داشته باشند. این سیستم در تابستان با تکیه بر سیکل تبرید تراکمی، محیطی خنک و مطبوع فراهم می‌کند و در زمستان با بهره‌ گیری از جریان آب گرم، گرمایشی قدرتمند و کم ‌هزینه را ارائه می‌دهد. توانایی تغییر حالت عملکردی و استفاده از کانال ‌کشی برای توزیع یکنواخت هوا، داکت اسپلیت را به گزینه‌ای ایده ‌آل برای تهویه مطبوع مدرن تبدیل کرده است.