با افزایش تراکم جمعیت و گسترش زندگی آپارتمانی در شهرها، تأمین فشار آب پایدار به یکی از چالش‌های اصلی ساختمان‌های مسکونی تبدیل شده است. این مسئله در ساختمان‌های چندطبقه، به‌ویژه ساختمان‌های ۴، ۵ و ۶ طبقه، اهمیت بیشتری پیدا می‌کند؛ جایی که هم‌زمانی مصرف آب در واحدها می‌تواند باعث افت فشار، ناپایداری جریان و نارضایتی ساکنان شود. در چنین شرایطی، انتخاب مخزن آب مناسب از نظر ظرفیت و حجم، نقشی کلیدی در عملکرد صحیح سیستم آبرسانی ساختمان ایفا می‌کند.

انتخاب نادرست منبع آب ، چه از نظر کم‌بودن ظرفیت و چه بزرگ‌تر از نیاز واقعی، می‌تواند مشکلات متعددی ایجاد کند؛ از خالی شدن سریع مخزن و روشن‌خاموش شدن مداوم پمپ گرفته تا اشغال فضای غیرضروری و افزایش هزینه‌های اولیه. به همین دلیل، محاسبه اصولی حجم مخزن آب، پیش‌نیاز یک تصمیم فنی و آگاهانه در ساختمان‌های چندطبقه محسوب می‌شود.

محاسبه حجم مخزن ذخیره آب ساختمان

نخستین گام در انتخاب مخزن مناسب، برآورد میزان مصرف آب ساختمان بر اساس تعداد نفرات و واحدهاست. مصرف آب هر نفر به‌طور میانگین شامل استفاده در آشپزخانه، حمام، سرویس‌های بهداشتی، ماشین لباسشویی و سایر نیازهای روزمره می‌شود. این میزان مصرف بسته به الگوی زندگی، تعداد ساکنان و ساعات اوج مصرف، می‌تواند متغیر باشد.

به‌طور کلی، عوامل مؤثر در تعیین حجم مناسب مخزن آب برای ساختمان‌های ۴، ۵ و ۶ طبقه شامل موارد زیر است:

• تعداد طبقات و تعداد واحدهای مسکونی
• تعداد ساکنان هر واحد و جمعیت کل ساختمان
• وجود یا عدم وجود مخزن ذخیره آب آتش‌نشانی مشترک
• پیش‌بینی مصرف‌های غیرمنتظره و افزایش مصرف در ساعات اوج

بررسی سابقه مصرف آب ساختمان، در صورتی که اطلاعات آن در دسترس باشد، می‌تواند به محاسبه دقیق‌تر حجم مخزن کمک کند. با این حال، باید توجه داشت که در ساختمان‌های چندطبقه، مصرف آب معمولاً در ساعات ابتدایی صبح و ساعات پایانی شب به اوج می‌رسد. در این بازه‌ها، فشار آب شهری کاهش یافته و نیاز به ذخیره‌سازی آب بیش از پیش احساس می‌شود.

در نتیجه، شناخت دقیق الگوی مصرف و شرایط خاص هر ساختمان، مهم‌ترین عامل در انتخاب حجم مناسب مخزن آب است. تصمیمی که اگر به‌درستی گرفته شود، نه‌تنها آسایش ساکنان را تضمین می‌کند، بلکه باعث افزایش عمر پمپ، کاهش استهلاک تجهیزات و پایداری سیستم آبرسانی در بلندمدت خواهد شد.

محاسبه لیتراژ تانکر آب برای ساختمان‌های چندطبقه چگونه انجام می‌شود؟

برای محاسبه لیتراژ مناسب مخزن آب در ساختمان‌های چندطبقه، نمی‌توان به یک عدد ثابت یا حدسی اکتفا کرد. این محاسبه باید بر اساس چند عامل کلیدی انجام شود؛ از جمله تعداد واحدهای مسکونی، تعداد ساکنان هر واحد، الگوی مصرف آب و میزان مصرف در ساعات اوج. هدف از این محاسبه، انتخاب مخزنی است که بتواند نیاز مصرفی ساختمان را در بازه‌های زمانی افت فشار یا قطعی آب به‌صورت پایدار تأمین کند.

بر اساس دستورالعمل‌های اعلام‌شده توسط سازمان نظام مهندسی ساختمان و شرکت آب و فاضلاب، میانگین مصرف آب روزانه برای هر واحد مسکونی حدود ۲۵۰ لیتر در نظر گرفته می‌شود. این عدد با فرض یک خانواده چهار نفره و مصرف متعارف خانگی محاسبه شده و مبنای اولیه مناسبی برای برآورد حجم مخزن آب محسوب می‌شود.

فرمول محاسبه حجم مخزن آب ساختمان

برای محاسبه حجم حداقل مخزن آب مورد نیاز یک ساختمان مسکونی، می‌توان از فرمول زیر استفاده کرد:

حجم مخزن آب (لیتر) = ۲۵۰ × تعداد واحدهای مسکونی

به‌عنوان مثال، در یک ساختمان ۱۰ واحدی، حداقل حجم مصرفی مورد نیاز حدود ۲۵۰۰ لیتر خواهد بود. با این حال، در عمل معمولاً ظرفیتی کمی بالاتر انتخاب می‌شود تا در ساعات اوج مصرف یا در مناطقی با افت فشار مکرر، عملکرد سیستم آبرسانی دچار مشکل نشود.

انتخاب مخزن آب برای واحدهای کم‌تعداد

در ساختمان‌های ویلایی یا ساختمان‌های یک تا دو واحدی، میزان مصرف آب به‌طور طبیعی کمتر است. در چنین شرایطی:

• برای یک واحد مسکونی یا ویلایی با مصرف معمول، مخزن ۲۵۰ لیتری می‌تواند نیاز روزانه را پوشش دهد.
• برای دو واحد مسکونی با مصرف پایین تا متوسط، استفاده از مخزن ۵۰۰ لیتری انتخاب منطقی‌تری خواهد بود.

این ظرفیت‌ها در صورتی مناسب هستند که فشار آب شهری نسبتاً پایدار باشد و مصرف ساختمان از الگوی متعارف فراتر نرود. در غیر این صورت، افزایش ظرفیت مخزن می‌تواند از بروز افت فشار و کمبود آب جلوگیری کند.

مخزن مناسب برای ساختمان ۴، ۵ و ۶ طبقه

انتخاب مخزن آب مناسب در ساختمان‌های چندطبقه، بیش از هر چیز به تعداد واحدها در هر طبقه، جمعیت ساکن و الگوی مصرف آب بستگی دارد. اگرچه تعداد طبقات اهمیت دارد، اما عامل تعیین‌کننده نهایی، مجموع واحدهای ساختمان است؛ زیرا مصرف آب به‌صورت مستقیم با تعداد واحدها و هم‌زمانی مصرف در ساعات اوج ارتباط دارد. در ادامه، ظرفیت پیشنهادی مخزن آب برای ساختمان‌های ۴، ۵ و ۶ طبقه بر اساس الگوی مصرف متعارف بررسی شده است.

مخزن مناسب برای ساختمان ۴ طبقه

در ساختمان‌های چهارطبقه، بسته به تعداد واحدهای هر طبقه، ظرفیت مخزن آب متفاوت خواهد بود:

• ۴ طبقه تک‌واحدی (۴ واحد مسکونی):
  با توجه به مصرف میانگین ۲۵۰ لیتر به ازای هر واحد، مخزن ۱۰۰۰ لیتری گزینه‌ای مناسب و متعادل محسوب می‌شود. این ظرفیت می‌تواند نیاز مصرف روزانه را بدون فشار اضافی به پمپ تأمین کند.
• ۴ طبقه دو واحدی (۸ واحد مسکونی):
  در این حالت، حجم مصرفی افزایش پیدا می‌کند و انتخاب مخزن ۲۰۰۰ لیتری منطقی‌ترین گزینه برای حفظ پایداری فشار آب خواهد بود.
• ۴ طبقه سه واحدی (۱۲ واحد مسکونی):
  با در نظر گرفتن مصرف تقریبی ۳۰۰۰ لیتر، استفاده از مخزن ۳۰۰۰ لیتری انتخابی استاندارد و ایمن برای این ساختمان‌ها به شمار می‌رود.

در انتخاب مخزن آب ساختمان 4 طبقه ، به دلیل محدودیت فضا، نوع مخزن (عمودی، افقی یا کم‌ارتفاع) باید متناسب با محل نصب انتخاب شود، اما ظرفیت صحیح همچنان اولویت اصلی است.

مخزن مناسب برای ساختمان ۵ طبقه

ساختمان‌های پنج‌طبقه معمولاً با افت فشار بیشتری در طبقات بالاتر مواجه هستند؛ بنابراین انتخاب مخزن با ظرفیت کمی بالاتر از حداقل محاسباتی توصیه می‌شود:

• ۵ طبقه تک‌واحدی (۵ واحد مسکونی):
  مخزن ۱۵۰۰ لیتری برای این نوع ساختمان انتخاب مناسبی است و می‌تواند نیاز مصرف را در ساعات اوج پاسخ دهد.
• ۵ طبقه دو واحدی (۱۰ واحد مسکونی):
  با توجه به مصرف حدود ۲۵۰۰ لیتر، استفاده از مخزن ۲۵۰۰ لیتری گزینه‌ای بهینه محسوب می‌شود. در صورت محدودیت ارتفاع، مدل افقی می‌تواند انتخاب بهتری باشد.
• ۵ طبقه سه واحدی (۱۵ واحد مسکونی):
  مصرف تقریبی این ساختمان حدود ۳۷۵۰ لیتر برآورد می‌شود و در عمل، مخزن ۴۰۰۰ لیتری پاسخگوی نیاز مصرف خواهد بود.

مخزن مناسب برای ساختمان ۶ طبقه

در ساختمان‌های شش‌طبقه، هم‌زمانی مصرف و افت فشار اهمیت بیشتری پیدا می‌کند:

• ۶ طبقه دو واحدی (۱۲ واحد مسکونی):
  مخازن ۳۰۰۰ تا ۴۰۰۰ لیتری برای این نوع ساختمان مناسب هستند، بسته به شرایط فشار آب منطقه.
• ۶ طبقه چهار واحدی (۲۴ واحد مسکونی):
  در این حالت، ساختمان به مخزن با ظرفیت بالاتر نیاز دارد و استفاده از تانکر ۸۰۰۰ لیتری یا بیشتر توصیه می‌شود تا پایداری سیستم آبرسانی حفظ شود.

جدول پیشنهادی ظرفیت مخزن آب بر اساس تعداد واحدهای ساختمان

این جدول بر مبنای میانگین مصرف ۲۰۰ تا ۲۵۰ لیتر آب به ازای هر واحد مسکونی در شبانه‌روز و با در نظر گرفتن ساعات اوج مصرف، افت فشار شبکه و نیاز به پایداری سیستم آبرسانی تهیه شده است.

تعداد واحدهای مسکونی	حداقل مصرف برآوردی (لیتر)	ظرفیت پیشنهادی مخزن آب
۱ واحد	۲۰۰–۲۵۰ لیتر	۳۰۰ لیتر
۲ واحد	۴۰۰–۵۰۰ لیتر	۵۰۰ لیتر
۴ واحد	۸۰۰–۱۰۰۰ لیتر	۱۰۰۰ لیتر
۶ واحد	۱۲۰۰–۱۵۰۰ لیتر	۱۵۰۰ لیتر
۸ واحد	۱۶۰۰–۲۰۰۰ لیتر	۲۰۰۰ لیتر
۱۰ واحد	۲۰۰۰–۲۵۰۰ لیتر	۲۵۰۰ لیتر
۱۲ واحد	۲۴۰۰–۳۰۰۰ لیتر	۳۰۰۰ لیتر
۱۶ واحد	حدود ۴۰۰۰ لیتر	۴۰۰۰ لیتر
۳۰ واحد	حدود ۷۵۰۰ لیتر	۷۰۰۰ تا ۸۰۰۰ لیتر
۴۰ واحد	حدود ۱۰۰۰۰ لیتر	۱۰۰۰۰ لیتر
۶۰ واحد	حدود ۱۵۰۰۰ لیتر	۱۵۰۰۰ لیتر

محل نصب مخزن آب در ساختمان

محل نصب مخزن آب یکی از عوامل تعیین‌کننده در انتخاب نوع، شکل و ابعاد مخزن محسوب می‌شود. مخازن آب در ظرفیت‌ها و طراحی‌های متنوع تولید می‌شوند تا پاسخگوی شرایط مختلف ساختمان‌ها و محدودیت‌های فضا باشند. بسته به نقشه ساختمان و فضای در دسترس، امکان نصب مخزن در بخش‌هایی مانند پارکینگ، حیاط، زیرپله، تراس، اتاق تأسیسات و حتی پشت‌بام وجود دارد. انتخاب صحیح محل نصب، علاوه بر بهینه‌سازی فضا، نقش مهمی در عملکرد پایدار سیستم آبرسانی و سهولت نگهداری مخزن دارد.

برای فضاهایی که محدودیت سطح دارند، مانند پارکینگ‌ها، استفاده از مخازن عمودی (ایستاده) گزینه‌ای مناسب است؛ زیرا این نوع مخزن با اشغال حداقل مساحت، ظرفیت مناسبی را در اختیار قرار می‌دهد. در مقابل، برای فضاهای مسقف و کم‌ارتفاع مانند زیرپله یا اتاقک‌های تأسیساتی، مخازن مکعبی یا زیرپله‌ای انتخاب منطقی‌تری هستند، چرا که با هندسه فضا هماهنگی بیشتری دارند و از ارتفاع بهینه استفاده می‌کنند.

در ساختمان‌هایی که دسترسی به محل نصب از مسیرهای باریک یا راهروهای محدود انجام می‌شود، مخازن آسان‌رو به دلیل طراحی خاص، امکان عبور راحت‌تری دارند و بدون ایجاد مشکل حمل، در محل مورد نظر نصب می‌شوند. این مخازن به‌ویژه برای نصب در پارکینگ‌ها یا فضاهای داخلی بسیار کاربردی هستند.

برای نصب مخزن روی پشت‌بام، معمولاً مخازن افقی (خوابیده) توصیه می‌شود. ارتفاع کمتر و شکل متعادل این نوع مخزن باعث می‌شود در برابر بادهای شدید و شرایط جوی ناپایدار، ثبات بیشتری داشته باشد و احتمال جابه‌جایی یا ایجاد تنش در سازه کاهش یابد.

مخزن آتش‌نشانی (مخزن دوم)

یکی از کاربردهای مهم مخازن آب، استفاده از آن‌ها به‌عنوان مخزن ذخیره آب آتش‌نشانی است. این مخزن به‌صورت اختصاصی برای مواقع اضطراری و اطفای حریق در نظر گرفته می‌شود و نقش حیاتی در افزایش ایمنی ساختمان دارد. در مجتمع‌های بزرگ، ساختمان‌های چندطبقه و برج‌های مسکونی، وجود مخزن آتش‌نشانی به‌عنوان یک الزام ایمنی شناخته می‌شود.

در سال‌های اخیر، استفاده از مخزن آتش‌نشانی تنها به ساختمان‌های بزرگ محدود نشده و حتی در ساختمان‌های کم‌واحد نیز به‌عنوان یک اقدام پیشگیرانه مورد توجه قرار گرفته است. برای این منظور، می‌توان از یک مخزن جداگانه مخصوص آتش‌نشانی استفاده کرد یا در برخی موارد، یک مخزن با ظرفیت بالاتر را به‌صورت اشتراکی برای مصرف آب شرب و آتش‌نشانی در نظر گرفت. انتخاب هر یک از این روش‌ها باید بر اساس ضوابط ایمنی، متراژ ساختمان و نظر متخصص تأسیسات انجام شود.

اتصال مخازن آب به یکدیگر (کوپل کردن)

یکی از مزایای مهم مخازن پلی‌اتیلن، امکان اتصال چند مخزن به یکدیگر است. این روش که به آن «کوپل کردن مخازن» گفته می‌شود، زمانی کاربرد دارد که فضای نصب اجازه استفاده از یک مخزن بزرگ را نمی‌دهد یا نیاز به افزایش ظرفیت ذخیره آب در آینده وجود دارد. با اتصال دو یا چند مخزن به‌وسیله اتصالات استاندارد، می‌توان حجم ذخیره آب را بدون تغییر اساسی در محل نصب افزایش داد.

کوپل کردن مخازن، علاوه بر انعطاف‌پذیری بالا، امکان توسعه تدریجی سیستم ذخیره آب را فراهم می‌کند و گزینه‌ای مناسب برای ساختمان‌هایی است که در آینده با افزایش مصرف یا تعداد ساکنان مواجه می‌شوند.

 

جمع‌بندی نهایی

در این مطلب بررسی شد که وجود مخزن آب در ساختمان‌های مسکونی، به‌ویژه ساختمان‌های چندطبقه، یک ضرورت محسوب می‌شود. انتخاب ظرفیت مناسب مخزن آب، بسته به تعداد واحدها و طبقات ساختمان متفاوت است و باید به‌صورت اصولی محاسبه شود. پس از تعیین ظرفیت، انتخاب محل نصب و نوع مخزن بر اساس فضای موجود، مرحله‌ای کلیدی در عملکرد صحیح سیستم آبرسانی خواهد بود.

برای ساختمان‌های ۴، ۵، ۶ طبقه و حتی ساختمان‌های بلندمرتبه، توصیه می‌شود پیش از خرید مخزن آب، ابتدا حجم مورد نیاز به‌دقت محاسبه شده و سپس با توجه به شرایط نصب، مناسب‌ترین نوع مخزن انتخاب شود. این رویکرد، علاوه بر افزایش آسایش ساکنان، باعث کاهش استهلاک تجهیزات و پایداری بلندمدت سیستم تأسیسات ساختمان خواهد شد.