فن کویل سقفی يکی از مهم ترين تجهيزات در سيستم هاي تهويه مطبوع محسوب مي شود و نقش اساسی در تنظيم دما و تامين آسايش محيطی دارد. اين دستگاه با بهره گيری از سيستم گردش آب گرم و سرد، هوای مطبوع را در فضا توزيع می کند و به دليل نصب در سقف، علاوه بر کارايی بالا، جلوه ظاهری محيط را نيز حفظ می کند.

شناخت اجزای گوناگون فن کويل در مدل های سقفی، دیواری، زمینی یا روکار می تواند به درک بهتر عملکرد آن و نيز نگهداري اصولي دستگاه کمک شاياني کند. به طور مثال نوع موتور، کیفیت بلبرینگ ها، نحوه بالانس فن و جنس روتور و استاتور به طور مستقیم بر روی سطح صدا تاثیرگذارند؛ بنابراین در زمان خرید فن کویل با قیمت مناسب باید به تمامی قطعات بکار رفته در ساخت آنها توجه کنید تا در عین کیفیت، صدای کمتری را نیز داشته باشند. پس با ما همراه باشید.

آشنايي با مهم ترین قطعات و اجزای تشکیل دهنده فن کويل

1. الکتروموتور

الکتروموتور یا موتور دستگاه در بین اجزای تشکیل دهنده فن کويل قلب تپنده به شمار مي رود. اين قطعه انرژي الکتريکي را به مکانيکي تبديل کرده و پره هاي فن را به گردش درمي آورد. الکتروموتور معمولا در چند دور مختلف عمل مي کند تا کاربر بتواند شدت جريان هوا را براساس نياز خود تنظيم کند. دوام و عملکرد صحيح اين موتور تاثير مستقيمي بر مصرف انرژي و راندمان دستگاه دارد و چنانچه دچار اختلال شود، توزيع هوا با کيفيت مناسب انجام نخواهد شد.

توان الکتروموتور: از 1.30 اسب بخار تا 1.16 اسب بخار

انواع الکتروموتور:

• يک سر شفت: براي فن کویل هایی که تنها يک فن دارند.
• دو سر شفت: براي مدل هایی که دو فن همزمان به موتور متصلند.
• شفت کوتاه: معمولا در مدل های کم ارتفاع و فن کویل های خاص استفاده می شود.

حداکثر تعداد دور:

اکثر الکتروموتورهای فن کویل دارای سه دور استاندارد هستند (کم، متوسط، زیاد). اما برخی مدل های جدیدتر و سفارشی مخصوصا موتورهای EC قابلیت تعریف چند دور اضافی را دارند و ممکن است تا هشت دور برای آنها تنظیم شود.

دسته بندی الکتروموتورها:

• موتور DC: به برق مستقیم متصل نمی شود بلکه از درایور تبدیل کننده AC به DC استفاده می کند. سرعت این موتور معمولا ثابت است.
• موتور EC: اين موتور با تغيير ولتاژ و فرکانس، دور فن را تغيير می دهد. که بسيار کم مصرف و کم صدا هستند و در فن کویل هاي پيشرفته به کار مي روند.

2. کويل سرمايشی و گرمايشی (مبدل حرارتی)

کويل ها مهم ترين بخش تبادل حرارت در فن کويل محسوب می شوند و نقش اصلی آنها تغيير دمای هوا هنگام عبور از روی سطح لوله ها است. این کویل ها معمولا از جنس مس با فین های آلومینیومی ساخته می شوند تا انتقال حرارت با بیشترین بازده انجام گیرد. کویل ها به دو دسته سرد و گرم تقسيم شده که هريک متناسب با سيستم مرکزی ساختمان تغذیه می گردند.

از آنجایی که فن کویل به تنهایی قادر به توليد سرما و گرما نيست و تنها يک توزيع کننده هوای گرم يا سرد است، عملکرد واقعی آن وابسته به يک منبع خارجی تأمين کننده حرارت يا برودت می باشد. بنابراین میتوان کویل های بکار رفته در فن کوئل را به دو دسته سرد و گرم تقسيم کرد:

حالت سرمايش:

برای تنظیم حالت سرمایشی فن کویل به یک سیستم خارجی مانند چیلر نیاز است. چیلر وظيفه سرد کردن آب را بر عهده دارد که درون لوله های کویل جريان پیدا کند. با عبور هوا از سطح کویل توسط فن، دمای هوا کاهش پيدا کرده و خنکی لازم در فضا پخش می شود. هرچه دمای آب سرد ورودی به کویل کمتر باشد، قدرت سرمایشی فن کویل نیز بیشتر خواهد بود. در این فرآیند، تولید قطرات رطوبت امری طبیعی است که توسط سینی درین جمع آوری می شود.

حالت گرمايش:

در فصول سرد سال نیز کویل برای تامین آب گرم مورد نیاز خود به منابع دیگری مانند پکیج یا موتورخانه وابسته است. آب گرم تولید شده در این تجهیزات وارد کویل شده و با عبور هوا از سطح آن، دمای هوا افزایش می يابد. در فن کویل هایی که برای مناطق سردسیر به کار می روند، ظرفیت کویل آبگرم بسیار اهمیت دارد و اغلب از کویل های با سطح انتقال حرارت بیشتر استفاده می شود تا گرمایش محیط با سرعت و توان مطلوب انجام گیرد.

3. الکتروفن

الکتروفن که با نام دمنده یا بلووئر نیز شناحته میشود، وظيفه دارد هواي محيط را به داخل دستگاه کشيده و پس از عبور دادن آن از ميان کويل ها، مجددا به فضا بازگرداند. تمام توان حرکتی فن توسط الکتروموتور تأمین می شود. شکل و جنس اين فن ها در ميزان صدا و حجم هوا تاثير دارد. بلوئر ها بايد بدون لرزش و با تعادل کامل گردش کنند تا دستگاه عمر بيشتري داشته باشد.

انواع فن:

• سانتریفیوژی: شامل یک استوانه توخالی با پره های خمیده هستند که هنگام چرخش، هوا را به سمت بیرون پرتاب می کنند.
• فن های محوری یا آکسیال: شامل پروانه ای هستند که حول یک محور (شفت) می چرخد و هوا را در امتداد این محور جابه جا می کند.

در فن کویل ها تقریبا همیشه از فن سانتریفیوژی به دلیل فشار استاتیک بالاتر، مناسب برای کانال کشی، بازدهی بالاتر، کنترل دور بهتر و صدای کمتر استفاده می شود و فن محوری بسیار نادر است.

تقسیم بندی فن ‌ها به جهت چرخش موتور و شکل پره

• چپ گرد
• راست گرد

جنس فن ‌ها:

• آلومینیوم (سبک و مقاوم)
• ورق گالوانیزه (مقاوم و مناسب برای کاربردهای صنعتی)
• پلاستیک ABS یاPP (ارزان تر و مناسب برای دستگاه های کم صدا)

4. سيني درين (تخليه)

يکي از اجزاي مهم در فن کويل، سينی درين است که براي جمع آوری قطرات حاصل از تقطير روي کويل در نظر گرفته مي شود. اين قطرات پس از تجمع در سينی، از طريق لوله های مخصوص به سيستم تخليه منتقل می شوند. هرگونه گرفتگی يا رسوب در سينی درين می تواند موجب نشتی آب و آسيب به سقف و دکوراسيون محيط گردد، بنابراين پاکسازی دوره ای آن ضروری است.

5. فيلتر تصفيه هوا

فيلتر تصفيه هوا یکی از قطعاتی است که وجود آن ارتباط مستقیم با سلامت ما دارد زیرا با جلوگيری از ورود گرد و غبار و ذرات معلق به دستگاه، هواي خروجی از فن کويل را پاک و سالم نگه مي دارد. فيلتر های فن کويل سقفی معمولا قابل شستشو هستند و بايد در بازه های زمانی مشخص تميز شوند تا کارايی خود را از دست ندهند. عدم توجه به فيلتر باعث فشار بر موتور و افزايش مصرف انرژی خواهد شد.

6. بدنه دستگاه

بدنه فن کويل سقفی از جنس ورق های فولادی يا گالوانيزه ساخته می شود تا در برابر ضربه، رطوبت و عوامل خوردگی مقاوم باشد. طراحی بدنه علاوه بر حفظ استحکام، بايد به گونه ای باشد که سرويس و تعمير دستگاه را ساده کند. همچنين ظاهر بدنه برای هماهنگی با محيط نقش مهمی در تجهيزات سقفی ايفا مي کند.

7. عايق صوتی

يکي از چالش های اصلی دستگاه های تهويه، ايجاد صدای مزاحم است. به همین دلیل عايق صوتی را به لیست اجزای تشکیل دهنده فن کويل اضافه میکنند تا کمک می کند تا صدای موتور و فن به حداقل برسد. اين عايق ها از جنس مواد مخصوص بوده و در قسمت های داخلی بدنه نصب می شوند تا آرامش محيط حفظ شود.

8. ترموستات يا کليد سلکتوری

ترموستات به عنوان یکی دیگر از قطعات فن کوئل سقفی و کانالی وظيفه کنترل دمای هر اتاق به صورت مجزا و تنظيم عملکرد دستگاه (دور موتور، خاموش و روشن کردن) را بر عهده دارد. با انتخاب دمای دلخواه، ترموستات دستور روشن يا خاموش شدن فن يا تغيير دور آن را صادر مي کند. در بسیاری از فن کویل های زمینی قدیمی یا اقتصادی، به جای ترموستات دیجیتال از کلید سلکتوری استفاده می شود. اما فن کویل های زمینی جدید و پیشرفته همگی ترموستات دیواری دارند.

انواع ترموستات های فن کویل:

• دستی
• دیجیتال
• ریموت دار
• لمسی
• هوشمند

9. فندک

فندک در برخی مدل های خاص فن کويل وجود دارد و نقش آن کمک به راه اندازی اوليه برخی قطعات يا تشخيص عملکرد صحيح سيستم است. اين قطعه در همه فن کويل ها وجود ندارد اما در بعضی طراحی های پيشرفته ديده می شود.

10. شير هواگيری

شير هواگيری براي خارج کردن هوای اضافی از داخل کويل به کار مي رود. وجود هوا در سيستم گردش آب مي تواند مانع تبادل حراراتی مناسب شود، بنابراين هواگيری دوره ای دستگاه می تواند موجب افزايش راندمان و کاهش استهلاک شود.

نحوه کارکرد فن کويل به چه صورت است؟

فن کويل سقفی به کمک گردش آب سرد يا گرم در کويل ها و عبور هوا از ميان آنها، دماي محيط را تنظيم مي کند. ابتدا آب سرد يا گرم توسط سيستم مرکزی وارد لوله هاي کويل می شود. سپس الکتروموتور، فن را به چرخش درمی آورد و هوای اتاق را مکيده و از سطح کويل عبور مي دهد. هوا پس از برخورد با کويل، دمای خود را تغيير مي دهد و مجددا از طريق کانال های خروجی به محيط باز می گردد. سنسورها و ترموستات بر روند کار نظارت کرده و با توجه به دمای تنظيم شده، دور فن يا ميزان فعاليت دستگاه را کنترل می کنند. در اين ميان، سينی درين نيز قطرات حاصل از رطوبت هوا را جمع آوری کرده و مانع نشت می شود. اين فرآيند به صورت پيوسته ادامه پيدا می کند تا دمای مطلوب محيط حفظ شود.

جمع بندی

فن کويل سقفي از اجزای متعددي تشکيل شده که هر کدام نقشي مهم در عملکرد نهايی دستگاه ايفا مي کنند. از موتور و فن گرفته تا کويل ها، فيلتر، عايق صوتی و پنل کنترل، همگی بايد در شرايط مناسب نگهداری شوند تا دستگاه بتواند سال ها با بهترين کارايی فعال باشد. آشنايي با اجزای مختلف فن کويل نه تنها موجب درک بهتر ساز و کار آن می شود، بلکه در نگهداری صحيح و تشخيص به موقع مشکلات نيز موثر خواهد بود. بدون شک فن کويل سقفی يکی از مطمئن ترين تجهيزات برای ايجاد تهويه مطبوع در فضاهاي مسکونی، اداری و تجاری به شمار مي رود.

سوالات متداول

آیا اجزای انواع مدل های فن کویل باهم فرق میکند؟

به‌ طور کلی اجزای اصلی فن ‌کویل ‌ها یکی است (کویل، الکتروموتور، فن، فیلتر و کابینت)، اما طراحی، ابعاد، ظرفیت، نحوه نصب و مسیر جریان هوا در مدل‌ های سقفی، کانالی، دیواری و زمینی با یکدیگر تفاوت دارد. این تفاوت ‌ها باعث می‌شود هر مدل برای یک نوع فضا و کاربرد خاص مناسب ‌تر باشد.

آیا کیفیت قطعات ساخت فن ‌کویل بر میزان مصرف انرژی، صدا و عمر دستگاه تأثیر دارد؟

بله، به ‌طور مستقیم. فن‌ کویل ‌هایی که از کویل مسی مرغوب، موتور کم ‌مصرف و فن بالانس ‌شده استفاده می‌کنند، هم برق کمتری مصرف می‌کنند و هم طول عمر بیشتری دارند و نیاز به سرویس و تعمیرات کمتری پیدا می‌کنند.